W połowie marca w Sekretariacie Generalnym Konferencji Episkopatu Polski odbyło się spotkanie przedstawicieli rządu z biskupami uczestniczącymi w 404. Zebraniu Plenarnym KEP. W rozmowach uczestniczyli wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz oraz minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński. Głównym tematem była koordynacja działań pomocowych w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak katastrofy naturalne, kryzysy humanitarne czy zagrożenia o charakterze militarnym.
Przewodniczący Konferencja Episkopatu Polski abp Tadeusz Wojda potwierdził, iż Kościół – podobnie jak instytucje państwowe i samorządowe – przygotowuje własne procedury reagowania kryzysowego. Jak zaznaczył, działania te są odpowiedzią na rosnące poczucie zagrożenia w Europie Środkowo-Wschodniej, wynikające m.in. z wojny w Ukrainie.
Współpraca Kościoła z MON i MSWiA
Na poziomie operacyjnym powołano specjalny zespół działający przy Episkopacie, w skład którego wchodzą przedstawiciele różnych instytucji, w tym Caritas Polska. Grupa ta współpracuje bezpośrednio z Ministerstwo Obrony Narodowej oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Zakres planowanych działań jest szeroki i obejmuje zarówno logistykę pomocy humanitarnej, jak i ochronę dziedzictwa kulturowego. W praktyce oznacza to przygotowanie procedur ewakuacji zabytków sakralnych, organizację korytarzy humanitarnych oraz wyznaczanie miejsc schronienia dla ludności cywilnej.
Administracja rządowa podkreśla, iż Kościół – dzięki swojej strukturze i zasięgowi – stanowi istotny element systemu bezpieczeństwa lokalnego. Parafie są często pierwszym miejscem, do którego mieszkańcy zwracają się w sytuacjach kryzysowych, szczególnie w mniejszych miejscowościach.
Parafie jako lokalne centra pomocy
Jednym z kluczowych atutów Kościoła jest jego rozbudowana sieć organizacyjna. Z danych Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego wynika, iż w 2024 roku w Polsce funkcjonowały 10 352 parafie, w tym 9 664 diecezjalne i 688 zakonne. Najwięcej znajduje się w diecezji tarnowskiej (456), archidiecezji krakowskiej (450) oraz archidiecezji poznańskiej (416). Najmniej – w diecezji drohiczyńskiej (98).
Tak gęsta sieć sprawia, iż parafie mogą pełnić funkcję lokalnych punktów wsparcia – zarówno logistycznego, jak i społecznego. W sytuacji zagrożenia mogą one służyć jako miejsca dystrybucji żywności, leków czy środków higienicznych, a także jako punkty informacyjne i schronienia.
Szkolenia dla księży i przygotowanie procedur
Istotnym elementem przygotowań są szkolenia dla duchownych. W wybranych diecezjach już rozpoczęto warsztaty i ćwiczenia, które mają przygotować księży do działania w warunkach kryzysowych. Obejmują one m.in. zasady organizacji pomocy, współpracę ze służbami oraz zarządzanie zasobami.
Równolegle opracowywany jest poradnik dla proboszczów, który ma zawierać konkretne wytyczne dotyczące postępowania w sytuacjach nadzwyczajnych. Dokument ten ma ujednolicić działania w skali całego kraju i zwiększyć ich skuteczność.
Duchowni – jak podkreślają przedstawiciele Episkopatu – są świadomi wyzwań, jakie mogą ich czekać. W wielu społecznościach pełnią oni rolę nie tylko liderów religijnych, ale również lokalnych autorytetów i organizatorów życia społecznego.
Zaplecze materialne i wsparcie państwa
Rząd zadeklarował wsparcie dla parafii w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowej. Chodzi przede wszystkim o dostęp do podstawowych środków niezbędnych do przetrwania – generatorów prądu, zapasów wody, leków oraz artykułów higienicznych.
Tego typu rozwiązania wpisują się w szerszą strategię budowania odporności państwa na zagrożenia hybrydowe i kryzysy humanitarne. W ostatnich latach podobne działania były podejmowane m.in. w kontekście napływu uchodźców z Ukrainy, gdzie Kościół odegrał istotną rolę w organizacji pomocy.
Korytarze humanitarne i pomoc uchodźcom
Jednym z elementów planu jest przygotowanie struktur umożliwiających szybkie uruchomienie korytarzy humanitarnych. Kościół ma doświadczenie w tego typu działaniach, zdobyte m.in. podczas kryzysu migracyjnego oraz wojny w Ukrainie.
Caritas Polska oraz inne organizacje kościelne wielokrotnie uczestniczyły w organizowaniu transportów humanitarnych, zapewnianiu zakwaterowania oraz wsparciu socjalnym dla osób uciekających przed konfliktami zbrojnymi.
Nowy plan ma uporządkować te działania i dostosować je do potencjalnie większej skali zagrożeń.
