Z Kijowa jedziemy na północ, a potem trochę na zachód. Jedziemy niedaleko miejscowości Dytiatki. Jest ona znana wszystkim osobom interesującym się Zoną i historią katastrofy w elektrowni. Znajduje się tam główne KPP, czyli punkt kontrolny wjazdu do strefy zamkniętej. KPP wkoło Zony jest dużo, ale to właśnie Dytiatki są najważniejszym z nich.
Przed 2022 rokiem właśnie tędy ciągnęły do Zony tłumy turystów w zorganizowanych wycieczkach. Stąd najbliżej chyba do miasta Czarnobyl, od nazwy którego wzięła swoją drugą nazwę Elektrownia Atomowa im. W. I. Lenina.
Jedziemy wąskimi asfaltowymi drogami. W wielu miejscach asfalt jest równy i bez dziur. Żartujemy, iż ładniejszy niż w Polsce. Drogi wiją się między lasami, polami i nieużytkami. Mijamy kapliczki, ruiny kołchozów, mosty.
Bagna Polesia, bliskość wijącej się rzeki Uż i ogromne kompleksy leśne sprawiają, iż przyroda jest tutaj jak z bajki. Tak tutaj ładnie, a tak niebezpiecznie. Albo wybuchają jakieś elektrownie, albo atakują obce wojska.
Krajobraz Polesia. Foto: Filip Żero / Gazeta Trybunalska. Kliknij, aby powiększyć.Co jakiś czas docieramy do kolejnych miejscowości. Sporo tutaj ludzi. Często można natknąć się na babuszkę wędrującą drogą lub siedzącą na ławce.
Wędkarze przemierzają okolicę na rowerach. Do ram przywiązane mają poskładane wędki, w torbach na bagażnikach zapas sprzętu.
Bardzo często spotkać można samochody przeróżnych marek, w charakterystyczny sposób pomalowane farbą w odcieniu khaki. Kolor nałożony wałkiem, grubą warstwą zasłania wszystko z wyjątkiem przednich reflektorów i szyb. Tylne lampy też mają zamalowane, więc trzeba uważać, jadąc za takim, bo światła stop tutaj nie widać.
To cywilne samochody zaadaptowane na potrzeby wojska. W internecie, w otwartych źródłach, można znaleźć dużo zdjęć takich aut.
Mijamy też sporo samochodów, których wiemy, iż nie wolno nam fotografować, małych i dużych. Ze względu na stan wojenny nie opiszę tutaj nic więcej na temat tego, co tam jest. Może kiedyś, jak to wszystko się skończy.
W prawie każdej małej miejscowości działa mini sklepik spożywczy. Swoim klimatem i wyposażeniem przypomina typowy sklep PSS „Społem” z lat 80. i 90. Tylko towary nowszego sortu. Można tu znaleźć wszystko, co potrzebne do życia. Od zabawek dla dzieci, poprzez chemię do domu, garnki, miski, patelnie, obrusy, skończywszy na standardowym zaopatrzeniu sklepu spożywczego i… monopolowego.
Słabsze alkohole znajdziemy na półkach, natomiast mocniejsze sklepowa przynosi zza stylowej kotary zrobionej z kanapowej narzuty.
Sklepiki to też mini kawiarenki. W większości mają na wyposażeniu duży ekspres do kawy. Napoje serwowane są w papierowych kubeczkach.
Katastrofa czarnobylska w 1986 r., a potem inwazja wojsk rosyjskich w 2022 r. zmieniły całkowicie strukturę społeczną tych miejscowości.
Wsie wymierają. Mnóstwo w nich opuszczonych, zarośniętych domów, które nie wiadomo, do kogo należą. Nie wszystkie z nich to totalne ruiny, ale w większości zegar odliczający czas do zniszczenia już tyka.
Opuszczone domostwa są charakterystyczne dla tej okolicy. Foto: Filip Żero / Gazeta Trybunalska. Kliknij, aby powiększyć.We wsiach czasem spotkać można dzieciaki, ale 80% mieszkańców jest już po 70. i została tu dlatego, iż jest zbyt stara, schorowana i przyzwyczajona do tego miejsca, aby się gdziekolwiek przeprowadzać.
Odwiedzamy jeden z domów. Jego dotychczasowa mieszkanka, już teraz 90-letnia, likwidatorka skutków awarii na CZAES, mieszka teraz ze swoją córką w innej miejscowości.
Ładny domek z czerwonej cegły, wymyślne okiennice pomalowane na niebiesko, dach pokryty nieśmiertelnym eternitem.
W domu jest prąd, gaz z sieci i gazowe centralne ogrzewanie, które teraz jest wyłączone, bo koszty ogrzewania gazem nieocieplonego budynku mogłyby zabić.
Dom jest w tej chwili wynajmowany przez żołnierza SZU i jego żonę. Przypuszczalnie wojskowy ma stąd najbliżej do miejsca, w którym służy.
W pierwszym pokoju odpadła z sufitu tapeta. Zwisa wielkim płatem koło ściany. Jest tu mała umywalka i kuchenka gazowa.
Drugi pokój z wielkim białym piecem, nieśmiertelnymi dywanami na ścianach i paletą wody mineralnej na środku. W trzecim pokoju stół, komputer i krzesła. W szafie wiszą mundury z ukraińskimi flagami. Jest też miejsce na małą wędkę.
W pokoju obok na stoliku nocnym „odpoczywają” sobie dwa karabinki AK-74 w wersji z krótką lufą. Pomarańczowe łukowe magazynki siedzą grzecznie na swoich miejscach w komorach zamkowych.
Nie pytamy o nic. Pytania są zbędne.
Wojskowy i jego żona wynajmują ten domek za 3000 UAH miesięcznie plus opłaty, ale chyba będą się przenosić w inne miejsce.
Nie rozmawiamy o niczym konkretnym. Nie wypytujemy ich o żadne sprawy związane z wojną, wojskiem ani czymkolwiek związanym z aspektami militarnymi. Nie znają nas, a ludzie tam w tej chwili są bardzo wyczuleni na zadawanie dziwnych pytań.
Pytania o wojsko i wojskowość można zadawać rzecznikowi prasowemu jednostki lub okręgu. On wie, co może mówić.
Rozmawiamy ogólnie o tym, co nie jest tajne i co można zobaczyć w telewizji. O nowych dronach, o atakach na Kijów, o dziwnych wydarzeniach w Polsce.
Potem rozmowa schodzi na najzabawniejszy temat, a mianowicie różnice, znaczenie i intonację przekleństw w języku polskim i ukraińskim.
Roześmiani i zajęci rozmową nie zwracamy większej uwagi na gospodarza, który wyszedł na chwilę z pokoju.
Po chwili dało się słyszeć dźwięk silnika samochodu, na wysokich obrotach „startującego” z bramy.
Domyślamy się, ale nie pytamy.
Są tutaj miejsca, w których można legalnie podjechać do granicy Zony. Nie każda droga, którą przecina granica strefy, ma swoje KPP. Jedziemy do jednego z takich miejsc nad rzeką.
Przed nami betonowa bariera z namalowanymi sprayem ostrzeżeniami. Możemy dojechać tylko tutaj. Przejście na drugą stronę oznaczałoby wejście na teren zamknięty.
Napis mówi wszystko. Foto: Filip Żero / Gazeta Trybunalska. Kliknij, aby powiększyć.Nie ryzykujemy. Nigdy nie wiadomo, czy w dobie wojny nie ma tutaj jakiejś kamery ukrytej na drzewie lub czujnika. Dopóki jesteśmy po drugiej stronie, nie złamaliśmy prawa i zawsze w razie wpadki możemy się wytłumaczyć, iż my tylko tutaj.
Zwiedzamy też kilka opuszczonych domów i budynków. Tutaj ryzyko jest największe. W lesie lub trawie mogą się kryć np. miny motylkowe, małe półplastikowe pułapki w kolorach jesiennych liści.
Nie zabiją, ale urywają nogę. Nie są zakopane pod ziemią, ale pod poszyciem lub trawą ich nie widać.
Obowiązuje zasada: idziesz tylko tam, gdzie widzisz ziemię, piach bez trawy i liści. Na pasku zawieszoną mam apteczkę z zestawem do tamowania silnego krwotoku, tak na wszelki wypadek.
Jak weźmiesz apteczkę, to się nie przyda. Potrzebna będzie tylko wtedy, kiedy zostanie w samochodzie.
Druga ważna zasada mówi: nie ruszaj żadnych przedmiotów, w szczególności tych, o których nie wiesz, co to jest. Miny wyglądają różnie. Nie wolno też podnosić żadnych przedmiotów z ziemi.
Każdy leżący na ziemi przedmiot może być pułapką. Foto: Filip Żero / Gazeta Trybunalska. Kliknij, aby powiększyć.Widzisz z drogi misia leżącego na poboczu. Dziwne. Podniesiesz, a pod nim znajduje się granat bez zawleczki. Łyżkę trzyma tylko ciężar misia nasiąkniętego wodą.
To samo tyczy się szklanek, puszek, desek, bidetów i wszelkiego rodzaju śmiecia pozostawionego w domach. Nie ruszać. Zrobić zdjęcie, nie wchodząc do pomieszczenia, i w nogi. Tylko powoli, po swoich śladach.
→ Filip Żero
1.11.2026
• foto: Filip Żero / Gazeta Trybunalska
• czytaj także: > „Kijów. Miesiąc po ostrzale Petriwki”
Filip Żero (ur. 1986 w Pabianicach) – ukończył Liceum Ogólnokształcące im. Ignacego Jana Paderewskiego w Łasku – Kolumnie, a następnie studiował w WSHE w Łodzi na kierunku Transport i Logistyka, Umiejętności fotografii reporterskiej szlifował podczas NATO Days w Ostrawie, Przystanku Woodstock w Kostrzynie nad Odrą, Specjalizuje się w fotografii reporterskiej i lotniczej. Główne zainteresowania to technika wojskowa i lotnicza. Od wielu lat interesuje się historią katastrofy czarnobylskiej.
