Tam mieszkali ojcowie polskiej niepodległości. Niezwykłe miasto pod Warszawą

Obchody 11 listopada w muzeum w Sulejówku

11 listopada 2026 roku Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku – największe muzeum biograficzne w Polsce – zaprasza na wspólne świętowanie 108. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości pod hasłem "Niepodległa to My". Polskie Radio RDC będzie na miejscu – zapraszamy do słuchania niepodległościowego wydania audycji "Twoje Mazowsze" w godzinach 10:00-13:00.

Obchody 11 listopada w Sulejówku obejmują m.in. darmowe zwiedzanie oraz liczne wydarzenia kulturalne i edukacyjne:

• Dzień rozpocznie się od prezentacji zabytkowych aut pod pomnikiem Józefa Piłsudskiego i kursów historycznego autobusu z Warszawy.
• Od godziny 11:00 do 16:00 w muzeum zagoszczą kataryniarz oraz retro fotobudka, a całe rodziny będą mogły wziąć udział w warsztatach lalkowych, modelarskich i tkackich.
• W samo południe odbędzie się wspólne odśpiewanie hymnu, po którym zaplanowano prelekcje prof. Grzegorza Nowika o historii Polski, oprowadzania po wystawie o Ajnach oraz popołudniową debatę o polityce wschodniej.
• Całość obchodów zwieńczy o godzinie 19:00 uroczysty koncert muzyczno-literacki "Romantyczna – Niepodległa" w Sali Paderewskiego.

"Miasto ojców niepodległości". Słynni mieszkańcy Sulejówka

Sulejówek to niewielkie miasto w sąsiedztwie Warszawy. Spacer po nim to opowieść o ludziach zasłużonych dla polskiej niepodległości i ważnych postaciach II RP. Już przy samym dworcu przybyłych wita trójkolorowy mural z podobiznami Józefa Piłsudskiego, Ignacego Paderewskiego, Władysława Grabskiego, Jędrzeja Moraczewskiego i Macieja Rataja. Każdy z nich związany był z Sulejówkiem. Podczas spaceru po obszarze zwanym Enklawą – najcenniejszym pod względem historycznym i kulturowym obszarze Sulejówka – prawie na każdym kroku można spotkać ślady ich obecności, począwszy od nazw ulic.

Fot.: Urząd Miasta Sulejówek

Józef Piłsudski był zdecydowanie najsłynniejszym mieszkańcem Sulejówka. Nie bez powodu Sulejówek nazywa się często "miastem Marszałka". Właśnie Piłsudskiemu Sulejówek zawdzięcza obecną rozpoznawalność, herb i tożsamość. W okresie międzywojennym, również dzięki marszałkowi, miasteczko zyskało popularność jako idealne miejsce na domek letniskowy i wypoczynek od miejskiego zgiełku.

Fot.: Zorro2212 – Praca własna, CC BY-SA 3.0

Jednak pierwszymi właścicielami parceli w Sulejówku byli Helena i Ignacy Paderewscy. Willa Białynia stała się ich własnością już w 1919 roku. W 1932 roku została przebudowana i oddana miastu jako Ognisko Helin (nazwane tak na cześć Heleny Paderewskiej). Dziś mieści się tam Centrum Szkoleniowe Ośrodka Rozwoju Edukacji. Innymi mieszkańcami Sulejówka – i wizytówkami tego miasta – byli Zofia i Jędrzej Moraczewscy. On – w czasie wojny żołnierz Legionów Polskich, po wojnie pierwszy premier II RP. Ona – działaczka społeczna i polityczna, posłanka na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm III kadencji w II RP. Moraczewscy kupili dworek "Siedziba" w 1920 roku. W Sulejówku mieszkali do śmierci.

Fot.: Lukasz2, uploaded by Micgryga – Praca własna, CC BY-SA 3.0

W sąsiedztwie Moraczewskich, za ich rekomendacją, zamieszkała w 1921 roku Aleksandra Szczerbińska, która była serdeczną przyjaciółką Zofii Moraczewskiej. Kupiła Willę Milusin i Willę Otradno. Na terenie drugiej znajdował się drewniany budynek zwany po prostu "Drewniakiem". Właśnie w nim zamieszkała Aleksandra – uczestniczka polskich akcji bojowych, legionistka, komendantka kurierek I Brygady Legionów Polskich i działaczka Polskiej Organizacji Wojskowej. Była także drugą żoną Józefa Piłsudskiego. Przez wiele lat para żyła w nieformalnym związku, ponieważ pierwsza żona Piłsudskiego, Maria, nie zgadzała się na rozwód. W tym okresie na świat przyszły córki Aleksandry i Józefa – Wanda (1918) i Jadwiga (1920). Ich ślub odbył się 25 października 1921 roku, zaledwie kilka miesięcy po śmierci Marii Piłsudskiej. Po urodzeniu córek Aleksandra skupiła się na działalności społecznej.

Dworek Milusin Józefa Piłsudskiego powstał dopiero w 1923 roku. Został zbudowany za pieniądze Komitetu Żołnierza Polskiego specjalnie dla marszałka. Piłsudski mieszkał w nim przez trzy lata – od 1923 do 1926 roku.

Wycieczka do Sulejówka to więc swoista wyprawa w czasy przed wybuchem II wojny światowej. Wrażeniu zatrzymania się w czasie sprzyja otoczenie – willowa zabudowa, często stylizowana na dworkową, wąskie i spokojne ulice oraz ogromna ilość zieleni. Niemal jedną trzecią powierzchni Sulejówka zajmują lasy i parki. Obecność sosen nadaje powietrzu specyficzny zapach. Sulejówek od 1992 roku jest objęty obszarem chronionego krajobrazu.

Sulejówek jest świetnie skomunikowany z Warszawą – pociągi SKM i KM kursują na trasie kilka razy na godzinę w ciągu dnia. Dojazd koleją trwa zaledwie 20 minut.

Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku

W niedużej odległości od stacji kolejowej znajduje się niezwykła placówka – Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, największe muzeum biograficzne w Polsce. Jego ideą jest przedstawienie postaci Józefa Piłsudskiego na szerokim tle historycznym, kulturowym i społecznym oraz przekazanie i upowszechnianie reprezentowanych przez niego wartości, idei walki o niepodległość i pracy nad budową państwa. Uroczyste otwarcie placówki odbyło się 14 sierpnia 2020 roku.

Fot.: Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku

Obecnie teren muzeum to duża nieruchomość tworząca wyspę o kształcie latawca, którego brzegami są ulice Paderewskiego, Piłsudskiego, Oleandrów i Legionów. Placówkę prowadzą Fundacja Rodziny Józefa Piłsudskiego oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Oprócz zabytkowego "Drewniaka" i Dworku Milusin na terenie muzeum znajdują się Willa Bzów, dawna kwatera 7 Pułku Ułanów Lubelskich z Mińska Mazowieckiego oraz nowy budynek muzeum, którego główna część ekspozycyjna mieści się pod ziemią. Na powierzchni znajduje się mniejsza, częściowo ażurowa i przeszklona część budynku. Przed głównym wejściem stoi budynek dawnej przychodni – w tej chwili to instalacja artystyczna wchodząca w skład muzeum.

Wystawa stała "Dla Rzeczypospolitej. Józef Piłsudski 1867 – 1935" to opowieść o Józefie Piłsudskim i epoce, w której żył. Zawiera się w pięciu chronologicznych galeriach poświęconych kolejnym okresom jego życia i działalności. W szóstej galerii, noszącej nazwę "Symbol", prezentowane jest szeroko rozumiane dziedzictwo Józefa Piłsudskiego.

Fot.: Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku

• Godziny otwarcia: poniedziałek: 10:00-15:00 od 28 września do 7 grudnia; wtorek: nieczynne; środa, czwartek: 10.00 -17.00; piątek, sobota, niedziela: 10.00-18.00
• Bilety: normalny – 26 zł, ulgowy – 20 zł, w środę – bezpłatnie

Dworek Piłsudskiego pod Warszawą

Dworek Milusin Józefa Piłsudskiego powstał w 1923 roku. Zbudowano go za pieniądze Komitetu Żołnierza Polskiego specjalnie dla marszałka. Dom został zaprojektowany przez znanego architekta Kazimierza Skórewicza w popularnym wówczas stylu, który nawiązuje do architektury polskich dworów.

Piłsudski mieszkał w Milusinie przez przez trzy lata – od 1923 do 1926 roku, kiedy powrócił do politycznej aktywności. To właśnie w tym miejscu powstały jego książki: "Moje pierwsze boje", "Rok 1920", "Rok 1863".

Później Dworek Milusin był dla rodziny Piłsudskich domem letniskowym i miejscem wytchnienia. Ogród historyczny otaczający dworek to miejsce, gdzie najważniejszym bohaterem jest bliska Piłsudskiemu przyroda. Spacer po "puszczy milusińskiej", znajdującej się na terenie Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, z odtworzonym warzywnikiem, sadem i pasieką, pozwala poznać uroki dawnego letniska.

Fot.: Film07 – Praca własna, CC BY-SA 3.0