Historia, patriotyzm i pamięć o bohaterach antykomunistycznego podziemia połączyły pokolenia w Beskidzie Wyspowym. 23 października 2026 roku w Paśmie Łososińskim odbyło się wydarzenie patriotyczno-edukacyjne „Polska jest Wasza”, poświęcone żołnierzom niepodległościowej konspiracji działającym na Sądecczyźnie i w południowej Małopolsce. Ponad sto osób spotkało się na wzgórzu Cuprówka, aby oddać hołd tym, którzy po zakończeniu II wojny światowej nie złożyli broni i kontynuowali walkę z komunistycznym systemem. Szczególne miejsce w programie zajęła młodzież, która poznawała historię regionu podczas konkursu wiedzy i rajdu edukacyjnego.
„Polska jest Wasza”. Młodzież poznawała historię sądeckiego podziemia
Tegoroczna odsłona projektu „Polska jest Wasza” odbyła się w zmienionej formule. Organizatorzy postawili przede wszystkim na bezpośrednią pracę z młodymi ludźmi, łącząc edukację historyczną z aktywnością terenową i wspólnym upamiętnieniem bohaterów niepodległościowej konspiracji.
Wydarzenie zorganizowano 23 października w Paśmie Łososińskim w Beskidzie Wyspowym, na terenach związanych z działalnością powojennego podziemia antykomunistycznego.
Jednym z najważniejszych elementów programu był konkurs wiedzy poświęcony Sądeckim Żołnierzom Wyklętym. Jego celem było rozbudzanie zainteresowania historią najnowszą, szczególnie wydarzeniami rozgrywającymi się w najbliższym otoczeniu uczestników.
Z kolei rajd edukacyjny szlakiem zbrojnej konspiracji Ziemi Żmiąckiej pozwolił młodzieży poznać miejsca związane z działalnością oddziałów niepodległościowych oraz realia ich funkcjonowania w trudnym, górskim terenie.
Ludwik Zelek i „Wojsko Generała Andersa”. Tragiczne losy konspiratorów
Podczas wydarzenia szczególnie mocno wybrzmiała historia Ludwika Zelka, założyciela oddziału konspiracyjnego o kryptonimie „Wojsko Generała Andersa”.
Zelek był człowiekiem głęboko religijnym, wykształconym i silnie związanym ze swoją rodzinną ziemią. Po zakończeniu II wojny światowej zaangażował się w działalność niepodległościową, sprzeciwiając się narzuconemu Polsce systemowi komunistycznemu.
W 1947 roku zginął z rąk funkcjonariuszy komunistycznego Urzędu Bezpieczeństwa.
Po jego śmierci dowództwo oddziału przejął Władysław Bukowiec, pseudonim „Stal”. On również poniósł śmierć w walce – w 1950 roku poległ w zasadzce na Limierzu.
Ostatni zbrojny opór w ramach tej historii stawili Kazimierz Augustyn ps. „Miecz” oraz Stanisław Wideł ps. „Lis”. Obaj zginęli w 1953 roku podczas obławy na Białowodzkiej Górze.
Dziś o tych wydarzeniach przypomina znajdujący się tam pomnik, będący jednym z miejsc pamięci o powojennym podziemiu niepodległościowym na Sądecczyźnie.
Adam Legutko „Młodzik”. Jeden z najmłodszych żołnierzy podziemia
Ważnym bohaterem konkursu historycznego i spotkania był również Adam Legutko, pseudonim „Młodzik”, przedstawiany jako jeden z najmłodszych żołnierzy podziemia niepodległościowego na Sądecczyźnie.
Legutko działał w oddziale „Żandarmeria”, którym dowodził Stanisław Pióro ps. „Emir”.
Jego historia przypomina, iż w działalność konspiracyjną angażowali się również bardzo młodzi ludzie, dla których powojenna rzeczywistość oznaczała konieczność podejmowania niezwykle trudnych decyzji.
Przywołanie tej postaci miało szczególne znaczenie w kontekście edukacyjnego charakteru wydarzenia, którego głównymi odbiorcami byli młodzi mieszkańcy regionu.
Żmiąca i dramat powojennych represji. Pamięć o kapłanach podziemia
Organizatorzy przypomnieli także rolę mieszkańców lokalnych społeczności, którzy udzielali wsparcia członkom niepodległościowej konspiracji.
Działalność oddziałów „Żandarmeria”, „Wojsko Generała Andersa” oraz „Wojsko Polskie” była możliwa między innymi dzięki pomocy ludności, która zapewniała konspiratorom schronienie, żywność i informacje.
Ważną rolę odgrywali również duchowni. Podczas wydarzenia przypomniano postacie ks. Bernardyna Dziedziaka oraz ks. Władysława Gurgacza, związanych z historią antykomunistycznego podziemia.
Szczególne miejsce w opowieści o tamtych czasach zajęła wieś Żmiąca. Jej mieszkańcy przez wiele lat po zakończeniu II wojny światowej doświadczali represji ze strony komunistycznego aparatu bezpieczeństwa.
Historia tej miejscowości stała się jednym z symboli konsekwencji, jakie ponosiły lokalne społeczności wspierające niepodległościową konspirację.
Ponad sto osób na Cuprówce. Apel Pamięci, hymn i warty honorowe
Kulminacyjnym punktem wydarzenia było spotkanie na wzgórzu Cuprówka, gdzie zgromadziło się ponad sto osób.
Uczestnicy wzięli udział w uroczystym Apelu Pamięci oraz modlitwie przy kapliczce upamiętniającej konspiratorów ze Żmiącej.
Wystawiono warty honorowe, a zgromadzeni wspólnie odśpiewali hymn państwowy.
Uroczystość miała nie tylko wymiar historyczny, ale również międzypokoleniowy. Młodzież, przedstawiciele instytucji oraz mieszkańcy regionu wspólnie oddali hołd osobom związanym z powojennym podziemiem niepodległościowym.
Podczas finału ogłoszono również wyniki konkursu wiedzy oraz konkurencji rajdowych.
Przedstawiciele Nowego Sącza, Laskowej i IPN wręczyli upominki
Wyróżnienia i upominki dla uczestników wręczyli:
Iwona Mularczyk – dyrektor nowosądeckiego oddziału Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej,
Piotr Stach – wójt gminy Laskowa,
Michał Masłowski – naczelnik krakowskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej.
Po zakończeniu oficjalnej części wydarzenia na polanie pod Cuprówką na uczestników czekał poczęstunek przygotowany przez Koło Gospodyń Wiejskich w Laskowej.
Organizatorzy podkreślili znaczenie gościnności lokalnej społeczności, władz samorządowych oraz instytucji kultury, których zaangażowanie pozwoliło zrealizować przedsięwzięcie.
Patronat europosła Arkadiusza Mularczyka i marszałka Łukasza Smółki
Honorowy patronat nad wydarzeniem „Polska jest Wasza” objęli:
Arkadiusz Mularczyk – poseł do Parlamentu Europejskiego,
Łukasz Smółka – marszałek województwa małopolskiego,
Piotr Stach – wójt gminy Laskowa.
Wydarzenie pokazało, iż historię regionu można poznawać nie tylko z podręczników, ale również poprzez bezpośredni kontakt z miejscami, w których rozgrywały się ważne wydarzenia.
Dla uczestniczącej młodzieży rajd, konkurs i uroczystości na Cuprówce były okazją do poznania losów ludzi, których działalność pozostaje istotną częścią historii Sądecczyzny i Beskidu Wyspowego.
Inicjatywa „Polska jest Wasza” ma szansę być kontynuowana w kolejnych latach, przybliżając następnym pokoleniom trudną historię powojennej walki o niepodległość.
Źródło: materiały organizatorów wydarzenia „Polska jest Wasza”.
