Helena Kamerska i jej oblicza powstania. Powieść o sanitariuszce z II wojny światowej

„Warszawa płonie, a białe opatrunki przesiąkają czerwienią” – czytamy z tyłu okładki. „Sanitariuszka Helena Sobiecka (to panieńskie nazwisko pani Kamerskiej – przyp. red.) robi co może, żeby ograniczyć żniwo śmierci. To jej osobista wojna, która nie zaczęła się wraz z wybuchem powstania. I nie zakończy się, dopóki kobieta nie odzyska tego, z czego została ograbiona przed laty…”.

Helena Kamerska

Helena Kamerska 22 marca 2025 roku skończyła sto lat. Udział w powstaniu warszawskim rozpoczęła jako nastolatka od pomocy przy budowie barykady i gotowania zupy dla żołnierzy. Zaraz potem została sanitariuszką i w tej roli służyła aż do końca powstania. Od 1950 roku mieszka w Opolu. Pracowała jako księgowa. A także angażowała się w działalność kombatancką, popularyzatorską i wychowawczą. Przekazywała wiedzę o II wojnie światowej i powstaniu, o patriotyzmie wielu uczniom. W uznaniu jej zasług Samorząd Województwa Opolskiego przyznał jej przed rokiem tytuł Honorowego Obywatela Województwa Opolskiego.

Helena Kamerska należała do 4. Kompanii 2. Batalionu Lecha Grzybowskiego Zgrupowania Chrobry II (walczył w nim m.in. rotmistrz Witold Pilecki). Służyła w dwóch punktach sanitarnych – przy ulicy Grzybowskiej i przy ulicy Pańskiej.

Kontakt z panią Heleną autor książki rozpoczął od kilkugodzinnej rozmowy, której efektem miał być wywiad umieszczony w internecie. Rozmówcy złapali wzajemną „chemię”, co zaowocowało jeszcze wieloma godzinami rozmów, a w rezultacie liczącym ponad 400 stron tomem.

– Książka „Helena, Halina, Hala. Oblicza powstania” jest powieścią biograficzną inspirowaną wspomnieniami pani Heleny – mówi Paweł Brol. – Wybraliśmy ten gatunek, porzucając wywiad-rzekę czy konwencję literatury non-fiction. Pani Helena po ponad 80 latach od tamtych wydarzeń pamięta je znakomicie. Dodatkowo poświęciliśmy wiele czasu i starań, by możliwie wiele szczegółów zweryfikować. Niemniej niektóre fakty, miejsca, zdarzenia są po tak długim czasie nieweryfikowalne. Toteż forma powieściowa była zwyczajnie bezpieczniejsza i uczciwa wobec czytelników. Pozwoliła także wykorzystać – pamiętane z wcześniejszych opowiadań rodziców – relacje jej córki, Marii Wróbel.

„Helena, Halina. Hala. Oblicza powstania”

Ta książkowa opowieść prowadzi czytelników nie tylko przez wydarzenia z życia bohaterki. Autorowi powieści udało się ustalić wiele miejsc, adresów, szczegółów topograficznych, poczynając od rodzinnego domu pani Heleny przy ul. Dworskiej (obecnie Kasprzaka). Starannie czytał wywiady z innymi powstańcami, studiował mapy z epoki z zaznaczonymi punktami sanitarnymi, odnalazł fotografie z lat 60., na których pani Helena rozpoznała punkt sanitarny przy ul. Pańskiej 69 (dzisiaj ten dom już nie istnieje), oglądał alianckie zdjęcia lotnicze powstańczej Warszawy.

Paweł Brol podkreśla, iż historyczną, faktograficzną i topograficzną prawdziwość powieści potwierdził dr Mirosław Czado, wieloletni przewodnik z Muzeum Powstania Warszawskiego, który czytał tekst przed drukiem.

Tom ma charakterystyczną szatę graficzną. Nie tylko okładka, ale i karty książki zostały tak wystylizowane, iż zdają się nosić liczne ślady krwi.

– To się ściśle łączy z treścią tej opowieści – dodaje Paweł Brol. – Helena Kamerska ratowała jako sanitariuszka ludzkie życie, ale bez wątpienia w warunkach wojennych musiała mieć z krwią do czynienia. Barwy okładki nawiązują także do motywu przelewania krwi przez powstańców – za wolność Warszawy, a patrząc szerzej także za wolność Polski – dodaje autor powieści. – Realne i symboliczne znaczenie krwi łączy się w jedną całość.

Paweł Brol z wykształcenia prawnik przez kilkanaście lat był dziennikarzem prasowym i radiowym. Jest autorem czterech powieści:

• „Niewolnik w Europie”,
• „Znak z góry”,
• „Zamek. Skrzydło anioła”,
• „Helena, Halina, Hala. Oblicza powstania”.

***

Odważne komentarze, unikalna publicystyka, pasjonujące reportaże i rozmowy – czytaj w najnowszym numerze tygodnika „Opolska”. Do kupienia w punktach sprzedaży prasy w regionie oraz w formie e-wydania