Czy pomnika w Polichnie nie dało się uratować? Takie pytanie zadają sobie entuzjaści historii w regionie. Monument stał przy dawnym Oddziale Muzeum w Polichnie, potem w wyniku przetargu wraz z działką trafił w ręce prywatnego inwestora. Z kolei 10 kwietnia został zrównany z ziemią. Pytamy sprzedawcę terenu, czyli dyrekcję piotrkowskiego muzeum czy przeprowadzane były analizy w kwestii przeniesienia pomnika w inne miejsce, by ocalić go przed rozbiórką.
Wyburzono pomnik pamięci żołnierzy w Polichnie
Przypomnijmy, iż w sąsiedztwie drogi ekspresowej S8 w powiecie piotrkowskim planowana jest nowa inwestycja. Na terenie, gdzie przez lata mieścił się Oddział Muzeum w Polichnie, ma powstać stacja benzynowa. Charakterystyczny element dla tego miejsca to właśnie wspomniany monument, a informacja o robotach rozbiórkowych spotkała się z mieszanym odzewem opinii publicznej. Nie zabrakło głosów oburzenia, a zainteresowani pytali o poszanowanie miejsca pamięci. Z kolei Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi stwierdził, iż nie ma podstawy prawnej do zajmowania stanowiska na temat inwestycji. O sprawie pisaliśmy w poniższym artykule.
https://trybunalski.pl/wiadomosci/wyburzono-pomnik-pamieci-zolnierzy-stanie-tu-stacja-paliw-kontrowersje-wokol-inwestycji-przy-s8/Tkl1edOVyFhGKV0CG7g0W 2023 roku Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim opublikowało ogłoszenie o sprzedaży działki w Polichnie, na której mieścił się wspomniany wcześniej oddział placówki i pomnik. Zapytaliśmy, czy w dokumentach zawarto jakiekolwiek zapisy o ochronie monumentu lub przeprowadzono analizy możliwości jego przeniesienia. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż od 1 kwietnia 2025 roku piotrkowskim muzeum kieruje nowy dyrektor. Jest nim Dariusz Turek. Wcześniej zaś od 2016 roku placówką zarządzała Marta Walak.
Piotrkowskie muzeum o pomniku z Polichna
Sprzedaż działki w Polichnie odbyła się w dwóch etapach, którym towarzyszyły zmiany w statusie ochrony monumentu. Pierwszy przetarg Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim ogłosiło 16 lutego 2023 roku z ceną wywoławczą 1 719 000 zł. Wówczas opierano się na opinii konserwatora z 2020 roku, która jasno stwierdzała, iż pomnik ma dużą wartość historyczną i podlega indywidualnej ochronie. Choć urząd dopuszczał sprzedaż, sugerował konieczność ustalenia zasad ewentualnej translokacji. Próba ta zakończyła się fiaskiem z powodu braku ofert. Do drugiego przetargu doszło 15 maja 2023 roku przy niższej cenie, tj. 1 171 000 zł. Co najbardziej zastanawiające, z dokumentacji przesłanej przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków wynika, iż w tym czasie pomnik miał już nie znajdować się pod ochroną konserwatorską. Zapytaliśmy dyrekcję Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim czy przed ogłoszeniem przetargu na sprzedaż działki 52/11 w Polichnie rozważano różne opcje, aby ocalić go przed rozbiórką? Jak się okazuje, takie kalkulacje nie nastąpiły.
– Nie przeprowadzono analiz kosztów i możliwości technicznych przeniesienia Pomnika Czynu Zbrojnego w inne miejsce, ponieważ w momencie sprzedaży, tj. 20.07.2023 r., nie brano pod uwagę możliwości rozbiórki rzeczonego pomnika – mówi Dariusz Turek, dyrektor Muzeum w Piotrkowie Trybunalskim.
Zapytaliśmy także, czy w dokumentach sprzedaży zawarto jakiekolwiek zapisy chroniące pomnik lub zobowiązujące nowego właściciela do jego przeniesienia, biorąc pod uwagę, iż jest to uznane lokalnie miejsce pamięci? W tej kwestii Dariusz Turek powołał się na jeden z zapisów w zaproszeniu do składania ofert:
Na terenie nieruchomości znajduje się pomnik poświęcony żołnierzom Polski Walczącej i bojownikom roku 1920 (przekształcony z monumentu z czasów PRL), który jest objęty indywidualną opieką konserwatorską poprzez ujęcie w wojewódzkiej ewidencji zabytków Województwa Łódzkiego, a także głaz z tablicą pamiątkową dedykowaną oddziałom ZWZ i AK. W odniesieniu do pomnika nabywca nieruchomości będzie zobowiązany do dokonywania stosownych ustaleń z Łódzkim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.
Jak jednak wiemy, w 2022 roku pomnik został wyłączony z ewidencji zabytków. Tym samym wszelkie działania związane z obiektem nie wymagały już dokonywania uzgodnień z organem ochrony zabytków. Jak podsumował dyrektor, od dnia wydania nieruchomości nabywcy wszelkie korzyści i ciężary, przeszły na nowego właściciela i to on jest osobą decydującą w takich kwestiach.
Czy dla tych, którym nieobojętny był los pomnika w Polichnie, nie pozostała po nim żadna pamiątka? Niekoniecznie. Chociaż monument został zrównany z ziemią, dzięki staraniom Adama Ostrowskiego ze Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Koło w Piotrkowie Trybunalskim, udało się ustalić z inwestorem, iż elementy pomnika, m.in. kamień z tablicą „Wicher” i „Grom” zostanie im przekazany i przeniesiony. Teraz realizowane są poszukiwania miejsca, by umieścić ocalone symbole.
